Μαχητική Εθνική Ενημέρωση

Πρωταγόρας, το αιρετικό πνεύμα της Αρχαιότητας

0 1.434

Ο Πρωταγόρας(485 π.Χ. – 411 π.Χ.) γεννήθηκε στα Άβδηρα και ήταν ο ιδρυτής της Σοφιστικής. Στην αρχή έκανε το επάγγελμα του αχθοφόρου και αργότερα έγινε μαθητής και γραμματέας του Δημόκριτου. Ως διδάσκαλος της ρητορικής ταξίδεψε σε πολλές Ελληνικές περιοχές και επηρέασε πολύπλευρα την Ελληνική σκέψη. Υπήρξε δεινός ρήτορας και έτσι έκανε εχθρούς και φίλους. Το 444 π.Χ. βρίσκεται στην Αθήνα, όπου γνωρίζει τον Περικλή, ο οποίος του αναθέτει να συντάξει το Σύνταγμα για την Παλλήνια αποικία των Θουρίων.

Εκεί στην Αθήνα έζησε για 33 χρόνια, μέχρι που αναγκάστηκε να την εγκαταλείψει όταν τον κατηγόρησε ο Πυθόδωρος για αθεΐα, με αφορμή ότι στο βιβλίο του “Περι θεών”, ο Πρωταγόρας δήλωνε ότι “περὶ μὲν θεῶν οὐκ ἔχω εἰδέναι οὔθ’ ὡς εἰσίν, οὔθ’ ὡς οὐκ εἰσίν· πολλὰ γὰρ τὰ κωλύοντα εἰδέναι, ἥ τ’ ἀδηλότης καὶ βραχὺς ὢν ὁ βίος τοῦ ἀνθρώπου”.

Δηλαδή , “Όσον αφορά τους θεούς δεν μπορώ να γνωρίζω, ούτε αν υπάρχουν, ούτε αν δεν υπάρχουν, ούτε τι είδους είναι στη μορφή. Γιατί πολλά είναι αυτά που με εμποδίζουν να γνωρίζω, και το ότι είναι αόρατοι οι θεοί και ότι η ζωή του ανθρώπου είναι σύντομη”. Για αυτήν την φράση, η οποία είναι και η μοναδική σωζόμενη από το έργο του “Περι θεών”, οι Αθηναίοι έβαλαν κήρυκα, ώστε να μαζέψουν όλα τα βιβλία στην Αγορά, του αιρετικού Πρωταγόρα, και αφού τα συγκέντρωσαν τα πέταξαν στην πυρά. Ο ίδιος ο Πρωταγόρας προσπάθησε να ξεφύγει στην Σικελία για να γλιτώσει την καταδίκη. Το πλοίο όμως που επέβαινε ναυάγησε και ο ίδιος πνίγηκε.

Μάλιστα ο Πρωταγόρας κατηγορήθηκε και για τον λόγο του ότι λάμβανε αμοιβή για όσα δίδασκε τους μαθητές του. Ο ίδιος θεωρούσε όμως, ότι καλά έπραττε, γιατί κάποιος εκτιμάει περισσότερο όσα μαθαίνει επί πληρωμή, παρά δωρεάν.
Ο Πρωταγόρας πίστευε ότι ο άνθρωπος δεν μπορεί να γνωρίζει τα πράγματα όπως πραγματικά είναι, αλλά μόνο αυτά που οι πέντε αισθήσεις του επιτρέπουν να γνωρίζει.
Ήταν αυτός που πρώτος έκανε λόγο, για τον νόμο της σχετικότητας. Θεωρούσε ότι όλα εξαρτούν την φύση τους από τον παρατηρητή. Κι αφού ο παρατηρητής είναι ο άνθρωπος, τότε “πάντων χρημάτων είναι μέτρον τον άνθρωπο”, δηλαδή, για όλα μέτρο είναι ο άνθρωπος.

Θεωρούσε ότι τίποτα δεν υπάρχει, πριν το αντιληφθεί ο άνθρωπος. Πίστευε πως όλα τα φαινόμενα έρχονται στο φως, μόνο όταν γίνουν αντιληπτά από τον άνθρωπο και άρα δεν υπάρχει τίποτα δίχως την ανθρώπινη αντίληψη.

“Γίνεται τοινυν κατ’αυτόν των όντων κριτήριον ο άνθρωπος, πάντα γαρ τα φαινόμενα τοις άνθρωποις και εστίν, τα δε μηδενί των ανθρώπων φαινόμενα ουδέ έστιν” . Ο φυσικός David Bohm έρχεται να δικαιώσει τον Πρωταγόρα λέγοντας : “ Είναι μάταιο να ψάχνουμε για τις αληθινές ιδιότητες των σωματιδίων, όπως θα ήθελε ένας κλασικός επιστήμονας. Τα υποατομικά σωματίδια και τα δομικά στοιχεία της ύλης δεν υπάρχουν πριν κάποιος τα παρατηρήσει”.

Ο Διογένης ο Λαέρτιος ( 3ο μ.Χ. αιώνα) αναφέρει έναν κατάλογο με συγγράμματα του Πρωταγόρα :

«Τέχνη Εριστικών»,
«Περί Πάλης»,
¨Περί μαθηματικών»,
«Περί πολιτείας»,
«Περί φιλοδοξίας»,
«Περί αρετών»,
«Περί της εν αρχή καταστάσεως»,
«Περί των εν Άιδου»,
«Περί των μη ορθώς πραττομένων»,
«Προστακτικός»,
«Δίκη υπέρ μισθού»,
«Αντιλογία» (δύο βιβλία).
Δυστυχώς ελάχιστα αποσπάσματα διασώζονται από τα έργα του και αυτά βρίσκονται συγκεντρωμένα στο βιβλίο «Die Fragmente der Vorsokratiker», του Γερμανού φιλόλογου Χέρμαν Αλεξάντερ Ντιλς (1848 – 1922).

Leave A Reply

Your email address will not be published.